--- comments: true --- # 2.6   演習 ## 2.6.1   確認問題 ### 1.   反復と再帰の時間・空間計算量 次の 2 つのコードは、どちらも $1 + 2 + \dots + n$ を計算します($n \ge 1$ とします)。`n` を 4 として、 プログラムが実際に実行される順序に沿って次の問いに答え、2 つの書き方の効率を比較してください。 === "Python" ```python title="complexity_exercises.py" def sum_iter(n: int) -> int: """反復による総和""" res = 0 for i in range(1, n + 1): res += i return res def sum_recur(n: int) -> int: """再帰による総和""" if n == 1: return 1 return n + sum_recur(n - 1) ``` === "C++" ```cpp title="complexity_exercises.cpp" /* 反復による総和 */ int sumIter(int n) { int res = 0; for (int i = 1; i <= n; ++i) { res += i; } return res; } /* 再帰による総和 */ int sumRecur(int n) { if (n == 1) { return 1; } return n + sumRecur(n - 1); } ``` === "Java" ```java title="complexity_exercises.java" /* 反復による総和 */ int sumIter(int n) { int res = 0; for (int i = 1; i <= n; i++) { res += i; } return res; } /* 再帰による総和 */ int sumRecur(int n) { if (n == 1) { return 1; } return n + sumRecur(n - 1); } ``` === "C#" ```csharp title="complexity_exercises.cs" /* 反復による総和 */ int SumIter(int n) { int res = 0; for (int i = 1; i <= n; i++) { res += i; } return res; } /* 再帰による総和 */ int SumRecur(int n) { if (n == 1) { return 1; } return n + SumRecur(n - 1); } ``` === "Go" ```go title="complexity_exercises.go" /* 反復による総和 */ func sumIter(n int) int { res := 0 for i := 1; i <= n; i++ { res += i } return res } /* 再帰による総和 */ func sumRecur(n int) int { if n == 1 { return 1 } return n + sumRecur(n-1) } ``` === "Swift" ```swift title="complexity_exercises.swift" /* 反復による総和 */ func sumIter(n: Int) -> Int { var res = 0 for i in 1 ... n { res += i } return res } /* 再帰による総和 */ func sumRecur(n: Int) -> Int { if n == 1 { return 1 } return n + sumRecur(n: n - 1) } ``` === "JS" ```javascript title="complexity_exercises.js" /* 反復による総和 */ function sumIter(n) { let res = 0; for (let i = 1; i <= n; i++) { res += i; } return res; } /* 再帰による総和 */ function sumRecur(n) { if (n === 1) { return 1; } return n + sumRecur(n - 1); } ``` === "TS" ```typescript title="complexity_exercises.ts" /* 反復による総和 */ function sumIter(n: number): number { let res = 0; for (let i = 1; i <= n; i++) { res += i; } return res; } /* 再帰による総和 */ function sumRecur(n: number): number { if (n === 1) { return 1; } return n + sumRecur(n - 1); } ``` === "Dart" ```dart title="complexity_exercises.dart" /* 反復による総和 */ int sumIter(int n) { int res = 0; for (int i = 1; i <= n; i++) { res += i; } return res; } /* 再帰による総和 */ int sumRecur(int n) { if (n == 1) { return 1; } return n + sumRecur(n - 1); } ``` === "Rust" ```rust title="complexity_exercises.rs" /* 反復による総和 */ fn sum_iter(n: i32) -> i32 { let mut res = 0; for i in 1..=n { res += i; } res } /* 再帰による総和 */ fn sum_recur(n: i32) -> i32 { if n == 1 { return 1; } n + sum_recur(n - 1) } ``` === "C" ```c title="complexity_exercises.c" /* 反復による総和 */ int sumIter(int n) { int res = 0; for (int i = 1; i <= n; i++) { res += i; } return res; } /* 再帰による総和 */ int sumRecur(int n) { if (n == 1) { return 1; } return n + sumRecur(n - 1); } ``` === "Kotlin" ```kotlin title="complexity_exercises.kt" /* 反復による総和 */ fun sumIter(n: Int): Int { var res = 0 for (i in 1..n) { res += i } return res } /* 再帰による総和 */ fun sumRecur(n: Int): Int { if (n == 1) { return 1 } return n + sumRecur(n - 1) } ``` === "Ruby" ```ruby title="complexity_exercises.rb" ### 反復による総和 ### def sum_iter(n) res = 0 for i in 1..n res += i end res end ### 再帰による総和 ### def sum_recur(n) return 1 if n == 1 n + sum_recur(n - 1) end ``` 1. `n = 4` を入力して反復関数を実行すると、各ループの終了時に累積変数 `res` はそれぞれいくつになりますか? 2. `n = 4` を入力して再帰関数を実行すると、引数 `n` はどの値を順に取りますか?最も深い呼び出しから戻るとき、結果はどのように求められますか? 3. 2 つの書き方の時間計算量と空間計算量は、それぞれいくつですか?問い 1、2 の実行過程と結び付けて理由を説明してください。 ??? success "解答" 1. ループ変数 `i` は `1、2、3、4` の順に変化し、各ループの終了時に `res` は `1、3、6、10` となります。したがって、反復関数は 10 を返します。 2. 引数 `n` は `4 → 3 → 2 → 1` の順に変化します。 最も深い呼び出しが 1 を返した後、各呼び出しは順に `2 + 1 = 3`、`3 + 3 = 6`、`4 + 6 = 10` を得ます。 最も深い呼び出しに到達した時点では、4 回の関数呼び出しはどれもまだ終了していません。 3. どちらのコードも、$n$ に比例する回数のループまたは呼び出しを行うため、時間計算量はともに $O(n)$ です。 一方、空間計算量は異なります。反復版が使う変数は定数個だけなので $O(1)$ です。 再帰版では、終了条件に到達するまで、それまでの関数呼び出しが結果を待つ必要があります。そのため、呼び出しスタックには最大で $n$ 回分の呼び出しが同時に保存され、 空間計算量は $O(n)$ です。 空間計算量を分析するときは、コード中の変数だけでなく、再帰呼び出しが使う空間も考える必要があります。 ### 2.   3 つのコードの時間計算量 次の 3 つのコード片はいずれも、正の整数 $n$ を入力とします。時間計算量が小さい順に並べ、それぞれの計算量を書いてください。 === "Python" ```python title="complexity_exercises.py" def linear_loop(n: int) -> int: """線形時間のループ""" res = 0 for i in range(n): res += i return res def quadratic_loop(n: int) -> int: """二次時間のループ""" res = 0 for i in range(n): for j in range(i, n): res += j return res def logarithmic_loop(n: int) -> int: """対数時間のループ""" while n > 1: n //= 2 return n ``` === "C++" ```cpp title="complexity_exercises.cpp" /* 線形時間のループ */ int linearLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; ++i) { res += i; } return res; } /* 二次時間のループ */ int quadraticLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; ++i) { for (int j = i; j < n; ++j) { res += j; } } return res; } /* 対数時間のループ */ int logarithmicLoop(int n) { while (n > 1) { n /= 2; } return n; } ``` === "Java" ```java title="complexity_exercises.java" /* 線形時間のループ */ int linearLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; i++) { res += i; } return res; } /* 二次時間のループ */ int quadraticLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; i++) { for (int j = i; j < n; j++) { res += j; } } return res; } /* 対数時間のループ */ int logarithmicLoop(int n) { while (n > 1) { n /= 2; } return n; } ``` === "C#" ```csharp title="complexity_exercises.cs" /* 線形時間のループ */ int LinearLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; i++) { res += i; } return res; } /* 二次時間のループ */ int QuadraticLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; i++) { for (int j = i; j < n; j++) { res += j; } } return res; } /* 対数時間のループ */ int LogarithmicLoop(int n) { while (n > 1) { n /= 2; } return n; } ``` === "Go" ```go title="complexity_exercises.go" /* 線形時間のループ */ func linearLoop(n int) int { res := 0 for i := 0; i < n; i++ { res += i } return res } /* 二次時間のループ */ func quadraticLoop(n int) int { res := 0 for i := 0; i < n; i++ { for j := i; j < n; j++ { res += j } } return res } /* 対数時間のループ */ func logarithmicLoop(n int) int { for n > 1 { n /= 2 } return n } ``` === "Swift" ```swift title="complexity_exercises.swift" /* 線形時間のループ */ func linearLoop(n: Int) -> Int { var res = 0 for i in 0 ..< n { res += i } return res } /* 二次時間のループ */ func quadraticLoop(n: Int) -> Int { var res = 0 for i in 0 ..< n { for j in i ..< n { res += j } } return res } /* 対数時間のループ */ func logarithmicLoop(n: Int) -> Int { var n = n while n > 1 { n /= 2 } return n } ``` === "JS" ```javascript title="complexity_exercises.js" /* 線形時間のループ */ function linearLoop(n) { let res = 0; for (let i = 0; i < n; i++) { res += i; } return res; } /* 二次時間のループ */ function quadraticLoop(n) { let res = 0; for (let i = 0; i < n; i++) { for (let j = i; j < n; j++) { res += j; } } return res; } /* 対数時間のループ */ function logarithmicLoop(n) { while (n > 1) { n = Math.floor(n / 2); } return n; } ``` === "TS" ```typescript title="complexity_exercises.ts" /* 線形時間のループ */ function linearLoop(n: number): number { let res = 0; for (let i = 0; i < n; i++) { res += i; } return res; } /* 二次時間のループ */ function quadraticLoop(n: number): number { let res = 0; for (let i = 0; i < n; i++) { for (let j = i; j < n; j++) { res += j; } } return res; } /* 対数時間のループ */ function logarithmicLoop(n: number): number { while (n > 1) { n = Math.floor(n / 2); } return n; } ``` === "Dart" ```dart title="complexity_exercises.dart" /* 線形時間のループ */ int linearLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; i++) { res += i; } return res; } /* 二次時間のループ */ int quadraticLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; i++) { for (int j = i; j < n; j++) { res += j; } } return res; } /* 対数時間のループ */ int logarithmicLoop(int n) { while (n > 1) { n ~/= 2; } return n; } ``` === "Rust" ```rust title="complexity_exercises.rs" /* 線形時間のループ */ fn linear_loop(n: i32) -> i32 { let mut res = 0; for i in 0..n { res += i; } res } /* 二次時間のループ */ fn quadratic_loop(n: i32) -> i32 { let mut res = 0; for i in 0..n { for j in i..n { res += j; } } res } /* 対数時間のループ */ fn logarithmic_loop(mut n: i32) -> i32 { while n > 1 { n /= 2; } n } ``` === "C" ```c title="complexity_exercises.c" /* 線形時間のループ */ int linearLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; i++) { res += i; } return res; } /* 二次時間のループ */ int quadraticLoop(int n) { int res = 0; for (int i = 0; i < n; i++) { for (int j = i; j < n; j++) { res += j; } } return res; } /* 対数時間のループ */ int logarithmicLoop(int n) { while (n > 1) { n /= 2; } return n; } ``` === "Kotlin" ```kotlin title="complexity_exercises.kt" /* 線形時間のループ */ fun linearLoop(n: Int): Int { var res = 0 for (i in 0 until n) { res += i } return res } /* 二次時間のループ */ fun quadraticLoop(n: Int): Int { var res = 0 for (i in 0 until n) { for (j in i until n) { res += j } } return res } /* 対数時間のループ */ fun logarithmicLoop(n: Int): Int { var value = n while (value > 1) { value /= 2 } return value } ``` === "Ruby" ```ruby title="complexity_exercises.rb" ### 線形時間のループ ### def linear_loop(n) res = 0 for i in 0...n res += i end res end ### 二次時間のループ ### def quadratic_loop(n) res = 0 for i in 0...n for j in i...n res += j end end res end ### 対数時間のループ ### def logarithmic_loop(n) n /= 2 while n > 1 n end ``` ??? success "解答" 小さい順に、コード片 3 は $O(\log n)$、コード片 1 は $O(n)$、コード片 2 は $O(n^2)$ です。 コード片 3 では、ループのたびに $n$ が半分になるため、ループ回数は約 $\log_2 n$ 回です。 コード片 1 のループはちょうど $n$ 回実行されます。コード片 2 の内側のループ回数は順に $n,n-1,\dots,1$ で、合計は $n(n+1)/2$ となるため、二次の計算量です。 ### 3.   どちらの反転が空間を節約できるか 配列 `nums` のすべての要素を逆順にする方法として、次の 2 つがあります。 1. 同じ長さの新しい配列 `res` を作り、逆順にコピーして返す。 2. 2 つのインデックス `i` と `j` をそれぞれ先頭と末尾から中央へ動かし、`nums[i]` と `nums[j]` を順に交換する。 2 つの方法の空間計算量は、それぞれいくつですか?どちらが「インプレース」な操作ですか? ??? success "解答" 1. 入力と同じ長さの補助配列が必要なため、空間計算量は $O(n)$ です。 2. 使うのは 2 つのインデックス変数だけなので、 空間計算量は $O(1)$ であり、インプレースな操作です。 ただし、インプレースな反転は入力配列を変更します。 入力の変更が許される場合にのみ優先して使うべきです。元の配列を残す必要がある場合は、方法 1 のコピーにかかる空間を省くことはできません。 ## 2.6.2   プログラミング演習 ### 1.   フィボナッチ数 フィボナッチ数列は、$F(0)=0$、$F(1)=1$ を満たし、$n\ge2$ のとき $F(n)=F(n-1)+F(n-2)$ となります。 0 以上の整数 `n` が与えられます。再帰を使わず、ループを使って $F(n)$ を計算し、返してください。 ??? tip "解法のヒント" 1. まず、n が 0 と 1 の場合をそれぞれ処理します 2. 次の項の計算に必要なのは直前の 2 項だけで、数列全体を保存する必要はありません 3. 2 つの変数を更新するときは、後で使う古い値を先に上書きしないよう注意します [LeetCode](https://leetcode.com/problems/fibonacci-number/){ .rounded-button .exercise-button target="_blank" rel="noopener noreferrer" }